Oficyna Wydawnicza Volumen » Poza seriami » Umysłowość średniowiecza

Umysłowość średniowiecza

Autorzy: Teresa Borawska i Karol Górski

 

ISBN: 83-85218-51-3

Liczba stron: 234

 

 

Opis:

Profesor Uniwersytetu Toruńskiego Karol Górski (1903–1988) był wybitnym historykiem, badaczem przede wszystkim dziejów Pomorza i zagadnień krzyżackich. Podstawą opracowanej wraz z Teresą Borawską książki o charakterze popularyzacyjnym „wyższego szczebla” są prowadzone przez wiele lat wykłady.

Umysłowość średniowiecza to syntetyczna prezentacja głównych kierunków i prądów myślowych okresu między antykiem a epoką nowożytną. Autorzy czerpią z niezwykłego zasobu informacji erudycyjnych, odwołując się zarówno do filozofii, teologii jak i literatury, obyczajowości – przedstawiają najważniejsze problemy i różne próby odpowiedzi na nurtujące epokę pytania, starają się uchwycić ewolucję postaw, charakteryzują najbardziej zna­czące postacie myślicieli, artystów i świętych (św. Augustyn, Tomasz z Akwinu, Abelard i Heloiza, Dante, św. Franciszek, Katarzyna ze Sieny), przy czym bardzo mocno podkreślają udział Polski w życiu umysłowym Europy. Uzupełnieniem zasadniczego tematu pracy są szkice poświęcone umysłowości i klimatowi kulturalnemu renesansu.

 

 

Spis treści

 

Uwagi wstępne i omówienie literatury

 

WSTĘP

Pojęcie kultury

Pojęcie historii kultury

Pojęcie średniowiecza

Podział średniowiecza

 

CZĘŚĆ I. Brzask

1. Ocena średniowiecza

2. Składniki kultury średniowiecznej

a) Dziedzictwo antyku

b) Chrześcijaństwo

3. Ojcowie łacińscy

a) Hilary z Poitiers

b) Ambroży

c) Hieronim ze Strydonu

d) Augustyn

4. Pośrednicy wiedzy starożytnej

a) Marcjan Kapella

b) Kasjodor

c) Boecjusz

d) Izydor z Sewilli

5. Aparat pośredniczący

a) Św. Benedykt i benedyktyni

b) Papiestwo, Grzegorz Wielki

6. Latynizacja Zachodu a umysłowość ludów barbarzyńskich

7. Wieki ciemne (VII–VIII)

8. Epoka karolińska

a) Alkuin i jego uczniowie

b) Jan Szkot Eriugena

9. Upadek kultury karolińskiej

a) Wieki ciemne (X–XI)

b) Gerbert

10. Scholastyka i jej początki

a) Berengar z Tours

b) Spór o uniwersalia a początki scholastyk

c) Anzelm z Canterbury

 

CZĘŚĆ II. Rozkwit kultury średniowiecznej. Protorenesans

 

1. Protorenesans –  pojęcie

2. Uniwersytety

3.Abelard

4. Gilbert de la Porree

5. Nowa uczuciowość (emotywność)

a) Abelard i Heloiza

b) Bemard z Clairvauae

6. Mistyka i scholastyka XII wieku

a) Szkoła Św. Wiktora

b) Piotr Lombard

c) Jan z Salisbury

d) Alanus Magnus de Insulis (Alain z Lille)

e) Kultura filologiczna

f) Poezja

7. Arabowie i wpływ ich kultury na kulturę średniowiecza

8. Filozofowie franciszkańscy i dominikańscy

a) Aleksander z Hales

b) Albert Wielki

9. Tomasz z Akwinu

10. Poglądy św. Tomasza na życie publiczne

a) Prawo natury

b) Nauka o państwie

c) Powstanie państwa. Tyranie

d)Formy rządów

e) Wojny słuszne

f) Obowiązki obywatelskie

g) Własność prywatna

h) Tomasz z Akwinu a teorie nowego ustroju

11. Św. Bonawentura

l2.Duns Szkot

13. Rajmund Lullus

14. Nauki przyrodnicze w XIII wieku

a) Albert Wielki

b) Roger Bacon

c)Polska i Polacy

15. Życie mistyczne

a) Mistyka i uczuciowość franciszkańska

b) Św. Franciszek

c) Św. Ludwik i Joinville

16. Dante

17. Załamanie się średniowiecznego ideału historycznego

 

CZĘŚĆ III. Jesień średniowiecza

 

1. Pojęcie „jesieni średniowiecza”

2. Teorie polityczne 1270–1310

3. Początki „ducha świeckiego”

a) Marsyliusz z Padwy

b) Fraticelli

c) Wilhelm Ockham (William of Occam) i jego uczniowie

4. Prżełom „wielkiej zarazy”

5. Mistyka w XIV wieku

6. Mistyka kobiet

a) Katarzyna ze Sieny

b) Św. Brygida

c) Dorota z Mątowów

d) Królowa Jadwiga

7. Wiek XV

a) Rola uniwersytetu krakowskiego

b) Paweł Włodkowic

8. Nominalizm

9. Mikołaj z Kuzy

10. Druga połowa XV wieku. Koniec średniowiecza

11. Epilog średniowiecza i nowa młodość w renesansie

 

CZĘŚĆ IV. Umysłowość i kultura renesansu

 

1. Ideał

2. Znaczenie terminu

3. Wiek XX a renesans

4. Czas trwania i przyczyny

5. Przyczyny gospodarcze

6. Przyczyny narodowe

7. Przyczyny duchowe

a) Indywidualizm religijny

b) Antropocentryzm

c) Kult antyku

d) Badania przyrody

e)Państwo absolutne

8. Przeciwieństwa renesansu

9. „Nowy człowiek”

10. Humanizm

11. Humaniści

12. Czy renesans był wiekiem złotym?

13. Wiek złoty

14. Charakterystyka renesansu

15. Przyczyny przejścia do baroku

16. Renesans w różnych krajach

17. Włochy w XV wieku

a) Renesans we Florencji

b) Wawrzyniec Wspaniały

c) Papiestwo a renesans

d) Savonarola

e) Rzym za Aleksandra VI i Juliusza II

f) Leon X i jego epoka

g) Michał Anioł

h) Vittoria Colonna

i) Leonardo da Vinci

j) Rafael Santi

k) Sacco di Ronia

18. Niderlandy

19. Anglia i Niemcy

20. Francja

21. Polska

22. Hiszpania

23. Znaczenie renesansu

a) Skutki religijne

b) Skutki w naukach przyrodniczych

c) Filozoia

d) Teoria państwa

e)Sztuka

f) Wpływ na rozwój nacjonalizmu

g) Wpływ na rozwój kapitalizmu

ANEKS. Analiza klimatu kulturalnego. Konieczności i tendencje psychologiczne i aspekty konsumpcji

A. Głód

B. Dążenie do założenia rodziny

C. Szukanie bogactwa. Utopie

D. Rozrywka

E. Moda

F. Lęk

1. Mentalność indywidualna

2. Przejawy zbiorowego lęku

3. Kryzys klimatu lęku (climax)

G. Tendencje religijne

H. Piętno a klimat kulturalny

UWAGI KOŃCOWE

Góra