Oficyna Wydawnicza Volumen » O Wolność i Niepodległość » Sejm Czteroletni, t. 2

Sejm Czteroletni, t. 2

Autor: Walerian Kalinka

Data wydania: 1991

 

Opis:

Waleriana Kalinkę można bez wątpienia zaliczyć do najbardziej bulwersujących historyków. Jako koryfeusz krakowskiej szkoły historycznej, upowszechniającej pesymistyczną koncepcję naszych dziejów, miał wielu przeciwników. Z jego dziełami polemizowali profesjonaliści i amatorzy. Uznając historię za „mistrzynię życia”, Kalinka wychodził z założenia, że jest w niej miejsce na dydaktykę i nie stronił od pouczeń. Jego historiografia to wielkie narodowe moralizatorstwo. Sejm Czteroletni nie należał pod tym względem do wyjątków. Było to dzieło kontrowersyjne i jednocześnie wielce znaczące, nie tylko dlatego, że szczegółowo omówił w nim autor przebieg obrad sejmowych, także dlatego, że sprowokował dyskusje, spory, a nawet antagonizmy w środowisku historyków.

 Spory o rolę Stanisława Augusta w trudnych dla kraju czasach, o to wreszcie w jakim stopniu nasze polskie grzechy wpłynęły na upadek Rzeczypospolitej trwają, ponieważ przez lata nagromadziło się mnóstwo sprzecznych opinii o przyczynach upadku lub szansach odrodzenia państwa. Nie jest łatwo także formułować hipotezy o konsekwencjach zdarzeń, które mogły nastąpić, ale nie nastąpiły. Kalinka nie zawsze stosował się do uznanych reguł, a że praktycznie jako pierwszy zaczął inaczej interpretować lata panowania Poniatowskiego oraz obarczać winą rodaków, naraził się na szczególnie ostrą krytykę.

Niezależnie jednak od dyskusyjnych tez Kalinki, walory jego dzieł są niepodważalne. Uzmysłowienie błędów, wad, zepsucia, przyczyn osłabiających państwo było bardzo ważne, pożądane i wymagało odwagi.

 

Spis treści:

 

Przedmowa do drugiego wydania

 

KSIĘGA CZWARTA

PRZYJAŹŃ Z PRUSAMI (1790-1791)

 

Rozdział I

TRAKTAT PRZYMIERZA Z 29 MARCA (styczeń – marzec 1790)

 

114. Traktat prusko-turecki zaczepno-odporny (31 stycznia)

115. Ostatnie chwile Józefa II

116. Układy z Lucchesinim. Pierwsze propozycje pruskie

117. Trudności finansowe Rzeczypospolitej. Król zagrzewa Sejm do ofiarności

118. Stanowisko Austrii i Rosji wobec negocjacji z Prusami

119. Rząd pruski cofa swoje propozycje. Nowa podstawa układów

120. Traktat z 29 marca. Odwołanie Stackelberga

 

Rozdział II

REICHENBACH

121. Leopold szuka porozumienia z królem pruskim

122. Trudności zgody. Austria żąda pomocy od Rosji

123. Galicja

124. Komitet tajny do spraw galicyjskich w Warszawie

125. Przygotowanie wojenne Rzeczypospolitej. Polityka pruska budzi nieufność i zniechęcenie

126. Nieszczera pomoc Rosji przekonuje Kaunitza o potrzebie zgody z Prusami

127. Neutralność Polski

128. Umowa reichenbachowska

129. Znaczenie tej umowy i przymierza polsko-pruskiego w jej następstwie

 

Rozdział III

WOJNA SZWEDZKA. UKŁADY O ALIANS Z TURCJĄ I SZWECJĄ (1790-1791)

130. Gustaw III. Wojna z Rosją (1788)

131. Kampania z 1789 i 1790 r. Bitwa pod Swenskasund. Poój w Werela

132. Projekt przymierza Rzeczypospolitej z Turcją

133. Trudności wewnętrzne Rosji, jej środki obronne

134. Dalsze rokowania Potockiego w Stambule, ich koniec

135. Próby układów ze Szwecją. Poselstwa polskie za granicą

 

Rozdział IV

GDAŃSK I TORUŃ

136. Zniechęcenie dworu berlińskiego do Polski

137. Anglia doradza odstąpienie Gdańska

138. Uchwała o nierozdzielności krajów Rzeczypospolitej (6 września)

139. Wrażenie tej uchwały

140. Misja Ogińskiego do Londynu

141. Stanowisko Prus wobec odnowionych z Anglią rokowań. Pogłoska o nowym rozbiorze kraju

142. Uchwała sejmowa z 1 kwietnia (1791). Zawieszenie negocjacji

143. Rzut oka na politykę zagraniczną Sejmu w epoce odpowiedzialnej

144. Stanisław August żąda pożyczki w Berlinie

 

KSIĘGA PIĄTA

NAPRAWA RZECZYPOSPOLITEJ

(luty 1790 – kwiecień 1791)

Rozdział I

SPRAWY SKARBOWE. SEJMOWE EPIZODY (luty – maj)

145. Sejm w 1790 r. Zamierzona naprawa skarbowości

146. Rewizja donatyw i zamian

147. Napaści na Żydów

148. Pierwsze wniesienie formy rządu

 

Rozdział II

SPRAWY KOŚCIELNE. PIERWSZA PROROGACJA (maj – lipiec)

149. Sprawy kościelne łacińskie

150. Sprawy unickie. Poprzednie starania biskupów ruskich o pomieszczenie w Senacie

151. Przypuszczenie metropolity ruskiego do Senatu. Kalendarz ruski

152. Duchowieństwo parafialne na Rusi. Seminaria

153. Prorogacja Sejmu

 

Rozdział III

LITERATURA POLITYCZNA TEJ EPOKI

154. Jan Jakub Rousseau i jego wpływ w Polsce

155. Stanisław Staszic

156. Ksiądz Hugo Kołłataj

157. Ksiądz Hugo Kołłątaj (ciąg dalszy)

158. Seweryn Rzewuski

159. Anonim

 

Rozdział IV

OBRADY NAD FORMĄ RZĄDU (sierpień – grudzień)

160. Projekt deputacji sejmowej

161. Dyskusja nad prawami kardynalnymi. Prerogatyw tronu. Mowy Seweryna Potockiego i Kicińskiego

162. Uniwersał w sprawie następcy tronu

163. Zalecenia elektora saskiego

164. Opinia dworów zagranicznych w sprawie następcy tronu

165. Nowa prorogacja. Ostatnie czynności starego Sejmu. Wyrok w sprawie Ponińskiego.

 

Rozdział V

SEJM W PODWÓJNYM SKŁADZIE (grudzień 1790 – kwiecień 1791)

166. Lauda sejmikowe (listopad 1790)

167. Pierwsze uchwały. Próba lepszego porządku w obradach

168. Epizody sejmowe: pałac ambasady rosyjskiej. Komedia Powrót posła. Prawo o sejmikach

169. Prawo o miastach

170. Ocenienie tego prawa

 

KONSTYTUCJA TRZECIEGO MAJA

Rozdział I

STOSUNKI EUROPEJSKIE I PRZYGOTOWANIA W WARSZAWIE DO KONSTYTUCJI 3 MAJA

171. Bułhakow w Warszawie

172. Liga antyrosyjska

173. Echa wojenne w Warszawie. Zbliżenie się do głównych działaczy sejmowych. Ignacy Potocki i jego plany

174. Sukcesja jako podstawa nowej formy rządu. Ksiądz Scipione Piattoli. Tajemne przygotowania

 

ROZDZIAŁ II

ZAMACH STANU

175. Posiedzenia 3 i 5 maja

176. Posiedzenia 3 i 5 maja (ciąg dalszy)

177. Prawo rządowe i jego ocenienie – Przepisane z ołówka

INDEKS NAZWISK

 

Góra