Oficyna Wydawnicza Volumen » Poza seriami » Sąd Boży

Sąd Boży

Autor: Bohdan Skaradziński

 

 

ISBN: 83-7233-130-8

Liczba stron:  272 + 64 (wkładka czarno-biała)

 

Opis:

Polsko-bolszewicka wojna lat 1919–1920 kwitowana jest potocznie frazesem „cud nad Wisłą”, co nie jest fortunne. Mniejsza, ilu ludzi u nas chce ów zwrot rozumieć dosłownie. Miałażby Opatrzność interweniować w sposób nadprzyrodzony w aż nazbyt ziemskie sprawy wojny i polityki? W imię obrony nie wiedzieć jakich polskich cnót czy wartości? Albo dla pognębienia bolszewizmu w samym jego zaraniu, kiedy – jak wiemy – miał on pisane długie dziesięciolecia niezłego prosperowania?

Zapewne dużo częściej cały frazes pojmowany jest metaforycznie. Zrodził się on samorzutnie, w „gorączce chwili”. Jakoś doraźnie objaśniał gwałtowne zwroty wojennej sytuacji z lata 1920 roku, gdy z oczywistych względów nie mogły one być – na społeczną skalę – oceniane rzeczowo. Ale tak pozostało to po dziś dzień. Było wygodne; zwalniało od trudów łamania sobie głowy nad skomplikowanymi układami konkretnych okoliczności.

Skoro (…) rok 1920 musi być interpretowany w kategoriach nadprzyrodzonych, to pozwolę sobie proponować termin „sądu Bożego”. O rodowodzie prastarym, rycerskim. Jeśli poważny ludzki spór nie dawał się rozstrzygnąć argumentami konwencjonalnymi, strony stawały do zbrojnego pojedynku – na śmierć i życie. Decydował wyrok Opatrzności. Lecz przeciwnicy mieli obowiązek natężenia wszystkich swych sił fizycznych i duchowych, to one dokumentowały jednocześnie moralne racje, odpowiednio, każdej ze stron. Rycerska biegłość miała stanowić wyraz stopnia słuszności. Mobilizacja tej biegłości była dla Opatrzności sprawdzianem siły przekonań co do własnych, rycerskich racji.

 

Ta metafora, sądzę, lepiej oddaje ówczesny bieg zdarzeń, których początek widać jeszcze u schyłku roku 1918, w samym zaraniu dwudziestowiecznej polskiej państwowości. (…)

Polskie wyzwanie Rosji na „sąd Boży” widziałbym w naszej wyprawie kijowskiej wiosną 1920 roku. Wiadomo było, że Rosjanie uchyli się już nie mogą. I była w tej decyzji nasza pozytywna samoocena własnej kondycji, czyli wcześniejszych przygotowań – we wszelkich stosownych działaniach. (…) Nie ocenioną rolę odegrała wielka mobilizacja wszelkich wewnętrznych rezerw, jakimi jeszcze – okazało się – kraj dysponował; zasobów materiałowych i ludzkich, a także determinacji społecznej.

Nie da się tego porównać z mobilizacją potencjału rosyjskiego. Ich „szok kijowski” – jako groźba rozbioru odwiecznej Rusi – był krótkotrwały i płytki. Na fali bolszewickich zwycięstw wewnętrznych i początkowego powodzenia na froncie polskim – źle oceniono sytuację, zlekceważono sobie nas. Tak w polityce, jak i na wojnie trzeba za to płacić stosowną cenę.

 

 

Spis treści

 

Zamiast przedmowy

Nie żaden cud, lecz nadwiślański „sąd Boży”

 

1. Początki polskie

Naprawdę zaczęło się we Lwowie

Iskrzenie polskiej wojny domowej

Piłsudski – szkic do kultu jednostki

Jak Wielkopolanie powstanie urządzili

Prawdziwy początek wojny z bolszewikami

Pierwsze wolne demokratyczne – wśród bitew

Wielki post narodowy

 

2. Wiosna nasza

Legenda „błękitnej” armii

Węzeł polsko-litewsko-białoruski

Z Murmańska, Kubania i Sybiru

Plebiscyt nogami, siedzeniem i głową

Wojna, która się nam upiekła

Katastrofy Ukraińców w 1919 roku

 

3. Ludzie, ziemie, polityka

Daleko, w głąb Białorusi

„Telefony” Lenin–Piłsudski

Bóg wojny – utrapienie wyznawców

Ułani, lotnicy i marynarze

Na najdalszej polskiej północy

Pomorski korytarz z bałtyckim gankiem

Wojenny Polesia czar

 

4. Wyprawa kijowska

Ukraiński gambit Piłsudskiego

Szlakiem Bolesławów: Chrobrego i Śmiałego

Występ konnicy Budionnego

Utrata Kijowa

Pod Zbarażem, Beresteczkiem i Brodami

 

5. Klęska na Białorusi

Nad Berezyną – Tuchaczewski

Z powrotem za Niemen

Na zachód od linii Curzona

Zamęt, strach i determinacja

 

6. Bitwa nad Wisłą

Bój o Radzymin

Ossów – ochotnicza hekatomba

Pod prąd Bugo-Narwi

Zatrzymanie ruskiego taranu

Mława–Brodnica–Włocławek–Płock

Rozstrzygnięcie znad Wieprza

Białostocki kocioł

 

7. Dogrywka galicyjsko-zamojska

Budionny pod Lwowem

Armia Konna – desperatów?

Ku wołyńskiej i podolskiej granicy

 

8. Za Niemen, hen, precz

Grodno – przekładaniec litewsko-ruski

Lida – bój to był ostatni

Wileński impas

 

9. Ryska ugoda

Złe znaki

Przy „okrągłym stole” i pod nim

 

Indeks nazwisk

Indeks nazw geograficznych

 

Szkic 1. Początek ofensywy polskiej na Ukrainie w dniu 25 kwietnia

Szkic 2. Przełamanie frontu polskiego przez 1 Armię Konną w dniach 5–7 czerwca

Szkic 3. Sytuacja przed rozpoczęciem ofensywy Tuchaczewskiego na Białorusi 4 lipca

Szkic 4. Sytuacja w początkowej fazie bitwy warszawskiej rankiem 13 sierpnia

Szkic 5. Sytuacja w końcowej fazie bitwy warszawskiej wieczorem 17 czerwca

Szkic 6. Założenia bitwy nad Niemnem stoczonej w dniach 22–28 września

Góra