Oficyna Wydawnicza Volumen » Nowa Marianna » Kościół i wojna. Od czasów Biblii do ery atomowej

Kościół i wojna. Od czasów Biblii do ery atomowej

Autor: Georges Minois

 

Przekład: Antoni Szymanowski

ISBN 83-7233-104-9

Liczba stron: 492

 

Opis:

Wojna oznacza śmierć, a przynajmniej stałą jej groźbę. Podczas wojny można, a nawet należy zabijać. Tymczasem nieskończenie dobry Bóg nakazuje miłość bliźniego, także wroga, stanowczo zakazuje natomiast (w piątym przykazaniu) zabijania. Wydaje się, że prowadzenia wojny nie da się pogodzić z zaleceniem Chrystusa: „Abyście się wzajemnie miłowali tak, jak Ja was umiłowałem”.

Kościół od samego początku musiał stawiać czoło trudnemu współistnieniu miłości i wojny. Czynił to z większym lub mniejszym powodzeniem i zawsze ścierały się w jego łonie sprzeczne poglądy: od integralnego pacyfizmu po wojowniczą żarliwość świętych wojen.

Historia relacji Kościół-wojna jest więc historią interpretacji. Jest historią wielu stuleci trudnej drogi od całkowitego odrzucenia fizycznej przemocy przez pierwszych chrześcijan, poprzez ideę pokoju Bożego, ale także krucjat i wojny sprawiedliwej – aż po współczesną teologie pokoju.

Georges Minois przedstawia kolejną z cyklu wielkich panoram historii człowieka. Dotychczas w Polsce ukazały się: Historia starości, t. I, Volumen, Marabut 1995, Kościół i nauka. Dzieje pewnego nieporozumienia, t. I i II, Volumen, Bellona 1995/96, Historia piekła, PIW 1997, oraz jego skrócona wersja, Volumen 1998. W 1999 roku ukaże się nakładem Volumenu Historia samobójstwa, a w roku 2000, także w Volumenie, wspaniała Historia przyszłości. dzieje przepowiedni.

 

Spis treści

 

Przedmowa

 

1. Pismo Święte, wojna i sacrum

Izrael i święta wojna

Wojny Jahwe i ich dzisiejsza interpretacja

Religie, mity i wojny

Wojna a sacrum

Jezus i niejednoznaczność królestwa

Milczenie Nowego Testamentu na temat wojny

Teksty apokaliptyczne

 

2. Od cesarstwa pogańskiego do doczesnego, czyli od zmagań duchowych do doczesnych

Prawo wojny i prawo pokoju w cesarstwie rzymskim

Chrześcijanie w armii rzymskiej

Zastrzeżenia chrześcijańskich intelektualistów wobec służby wojskowej (II–III wiek)

Wojna chrześcijańska to wojna duchowa

Męczeństwo: apogeum i krwawe wypaczenie walki duchowej

Nawrócenie władzy w IV wieku i pojawienie się Boga Zastępów

Zastęp Chrystusowy i zastęp cesarski

Święty Augustyn i walka duchowa

Ojciec wojny sprawiedliwej czy wojny świętej?

Wojna sprawiedliwa: teoria i praktyka

 

3. Wczesne średniowiecze: beznadziejna walka przeciwko wojnie

Wojna jako sąd Boży

Bóg rękojmią zwycięstwa królów chrześcijańskich

Niesprawiedliwość wojen wewnętrznych

Nieczystość rzemiosła zbrojnego

Zakazanie duchownym uczestniczenia w wojnie. Teoria

Praktyka. Kościół skażony duchem wojennym

Próby uczłowieczenia wojny

Dżihad. Połączenie walki duchowej ze świętą wojną

Opóźnienie świętej wojny chrześcijańskiej

 

4. Ideał pokoju Bożego i jego schyłek (X–XII wiek)

Pokój Boży, wojna święta, wojna sprawiedliwa. Schyłek ideału

Pokój Boży. Przymierze biskupów z ludem Cluny a pokój Boży

Pokój biskupów, pokój mnichów, pokój króla

Wyrodnienie i naginanie pokoju Bożego

Potępienie najemników, kuszy i turniejów (XII wiek)

Daremność zakazów

Militaryzacja Kościoła. Święty Jerzy

 

5. Od pokoju Bożego do wojny świętej (XI–XIII wiek)

Apel Urbana II (1095)

Wojna święta jako walka duchowa i męczeństwo

Tradycja wojen Pana

Apokaliptyczne obrazy i rzezie

Krucjata, dopełnienie pokoju Bożego

Krucjata jako zwieńczenie procesu chrystianizacji rycerstwa

Chrześcijaństwo wojujące

Święty Bernard: „Najlepiej ich zabić”

Zjednoczenie dwóch milicji, czyli zakony rycerskie

Rycerstwo. Ideał i rzeczywistość

Święta wojna, polityka i kolonializm

Objęcie świętą wojną heretyków

Cel krucjaty to raczej walka niż nawracanie

Krytyka krucjat i ich przeobrażenia

 

6. Od wojny świętej do wojny sprawiedliwej (XIII–XV wiek)

Stan rycerski staje się podporą monarchii

Król, spadkobierca pokoju Bożego i świętej wojny

Opracowanie teorii wojny sprawiedliwej

Wojenna teologia, duszpasterstwo i mistyka

Wojna sprawiedliwa i królewska propaganda. Henryk V

Królowie i wojna sprawiedliwa w XIV i XV wieku

Religijna obrzędowość wojny średniowiecznej

Duchowni w armii

Papiestwo i próby arbitrażu

Dryfowanie ku wojnie

Pokój: herezja czy utopia?

 

7. Sekularyzacja wojny sprawiedliwej (XV – połowa XVI wieku)

Wojny papieskie

Wojna sprowadzona do banału

Utopia a wojna

Udoskonalenie teorii wojny sprawiedliwej: Francisco de Vittoria (1540)

Wojna sprawiedliwa jako usprawiedliwienie wojny?

Erazm. Wojny nie da się uzasadnić na podstawie Ewangelii

Dyskusja w sprawie wojny kolonialnej

 

8. Od wojen religijnych do wojen królewskich (połowa XVI – połowa XVII wieku)

Wojny religijne jako powrót do wojny świętej

Papiestwo a wojna religijna między rokiem 1566 a 1605

Osłabienie międzynarodowej pozycji Stolicy Apostolskiej (1605–1659)

Fala sprzeciwu wobec religijnej przemocy a protestanci

Sekularyzacja planów powszechnego pokoju

Od wojny religijnej do wojny królewskiej

Coraz większy liberalizm teorii wojny sprawiedliwej. Jezuici. Suarez

Wojna na początku XVII wieku rzeczywistością społeczną nie mającą nic wspólnego z prawem i religią

Bezsilność Kościoła w obliczu racji stanu. Richelieu

Teolodzy zostawiają wolne pole

Pochwała i sekularyzacja wojny

Walka duchowa jako szaniec wojny świętej

 

9. Usankcjonowanie wojen królewskich (połowa XVII – koniec XVIII wieku)

O dobrym pożytku z Te Deum

Kler uzasadnia wojny Ludwika XIV

Wojny króla to wojny sprawiedliwe i święte

Klimat świętej wojny w Anglii

Regres pojęcia wojny sprawiedliwej

Spowiednik aprobuje wojny królewskie

Król wcieleniem chrześcijańskiego pokoju

Grzechy ludu przyczyną klęsk. Hiszpańska wojna sukcesyjna (1702–1713)

Gloryfikacja czynów wojennych w kazaniach

Kler a wojny Ludwika XV. Koszt i konieczność walki z angielską bezbożnością

 

10. Wojny królewskie a sumienie chrześcijańskie (połowa XVII – koniec XVIII wieku)

Humanizacja wojny

Krytyczne spojrzenie na wojny królewskie. Massillon i oratorianie

Pokojowe plany księdza de Saint-Pierre’a

List Fénelona do Ludwika XIV (1693–1694)

Fénelon i wojna. Zasady

Sprzeczności, w jakie popada Fénelon w związku z hiszpańską wojną sukcesyjną (1701–1713)

Fénelon opowiada się raczej za wojną narodową niż królewską

Bossuet: wojna jest plagą

…Lecz tylko król może o jej wszczęciu decydować

Kościół, armia i prawo do wojny

Żołnierz chrześcijański

Ksiądz Maury i obrona pokoju (1767)

 

11. Bóg Zastępów w służbie narodu (XIX wiek)

Przetasowanie kart

Wojna jest sprawą Boską

Chrystianizacja armii za restauracji

Kłopotliwa dla Kościoła kwestia włoska (1848–1859)

Ostatnia święta wojna. Jak się ginie za państwo papieskie (1860–1870)

Bóg Zastępów na Krymie i w koloniach

Wojna secesyjna jako Boża wojna służąca odrodzeniu Stanów Zjednoczonych

Kościół a wojna w ustroju antyklerykalnym. III Republika

Bezsilność Rzymu w walce o pokój

Plan ojca Taparellego

 

12. Tryumf i zakwestionowanie Boga Zastępów (1914–1945)

Izolacja i bezsilność Stolicy Apostolskiej podczas pierwszej wojny światowej

Kościoły narodowe sławią wojnę

Naród przed Kościołem

Narodziny nurtu pacyfistycznego w Kościele (lata dwudzieste)

Papież i pokój światowy. Liga Narodów czy świat chrześcijański? Encyklika Ubi arcano Dei (1922)

Luigi Sturzo i teolodzy z Fryburga. Porzucenie koncepcji wojny sprawiedliwej

Problem wojny ideologicznej

Watykan a wojny w Etiopii i Hiszpanii

Pius XII i druga wojna światowa
Niezbędność nowej teologii wojny

 

13. Od teologii wojny do teologii pokoju

Zaczęła się trzecia wojna światowa

Ograniczenia moralności chrześcijańskiej w obliczu użycia broni atomowej

Problem odstraszania

Potępienie zimnej wojny

Wojny lokalne: katolicyzm rozdrobniony

Jan Paweł II: „Żadna wojna nie może być święta” (1991)

Bezsilność Kościoła w obliczu wojny

Pacyfizm, odmowa pełnienia służby wojskowej

Zakwestionowanie wojny sprawiedliwej

Wojna stała się irracjonalna i absurdalna

Śmiałość wypowiedzi pokojowych

Ostrożność działania

Cztery podstawy pokoju

Agresywność a duchowość

Etyka ekumeniczna?

Zakończenie

Indeks nazwisk

Góra