Oficyna Wydawnicza Volumen » Nowa Marianna » Grzech i strach. Poczucie winy w kulturze Zachodu XIII–XVIII w.

Grzech i strach. Poczucie winy w kulturze Zachodu XIII–XVIII w.

Autor: Jean Delumeau

Przekład: Adam Szymanowski

ISBN: 83-211-170-8

Liczba stron: 796

 

Opis:

Grzech i strach – to kolejna na polskim rynku praca prof. Jeana Delumeau. Tym razem przedmiotem jego refleksji jest zagadnienie poczucia winy i związane z nim, powstałe w XIV w. zjawisko „choroby skrupułu”. Tak więc, do różnych nękających ludzkość strachów (dżumy, głodu, zagrożenia tureckiego) przybył jeszcze jeden – strach przed samym sobą.

Żadna cywilizacja nie przywiązywała takiej wagi – i ceny – do poczucia winy i wstydu jak Zachód w okresie XIII–XVIII w. Podjęta przez Jeana Delumeau próba zarysowania dziejów grzechu oznacza zarazem wydobycie całokształtu relacji i konstytutywnych dla mentalności zbiorowej postaw; ukazanie refleksji społeczeństwa nad ludzką wolnością, życiem i śmiercią, upadkiem i złem; odkrycie stosunku człowieka do Boga. Czy jest On raczej dobry, czy raczej sprawiedliwy? Przez całe wieki ludzkość starała się odpowiedzieć na to pytanie.

Grzech i strach – to książka fascynująca, imponująca skalą przedsięwzięcia, cenna nie tylko dla historyków.

 

Spis treści

 

Wstęp. Kultura a dzieje grzechu

 

Część pierwsza

Upodobanie do makabry i pesymizm w okresie renesansu

 

l. Pogarda dla świata i dla człowieka

Odwieczny temat

Powody wzgardzenia światem

Temat, który się nieustannie odradza (wiek XIV–XVI)

U mistyków

Język przeznaczony dla wszystkich chrześcijan

Usprawiedliwienie przez wiarę i konieczność rozpaczy

Na obrzeżach protestantyzmu: powrót do ucieczki od świata

2. Od pogardy dla świata do tańców śmierci

Spoufalenie ze śmiercią

Komponenty języka makabry

Kontynuatorzy klasztornego sposobu mówienia o śmierci

Śmierć, która nawraca

„Opowieść o trzech zmarłych i trzech żywych”

Taniec śmierci (danse macabre)

3. Dwoisty sens makabry

Taniec śmierci: kazanie

Makabryczne tematy a zmartwychwstanie

Makabra a ówczesne klęski

Makabra a przemoc

Rozbieżne znaczenia

4. Grzeszny świat

„Wiek płaczu, trwogi i udręki”

Sen o złotym wieku

Świat na opak, świat znieprawiony

Upowszechnianie się potworności

Niegodziwość

5. Słaby człowiek

Rozprzężenie rozumu

Przeznaczenie

Melancholia

 

Część druga

Bankructwo odkupienia?

 

6. Ostateczny kształt rachunku sumienia

Teologia grzechu

Systemy pokutne

Summy dla spowiedników i podręczniki spowiednicze

Grzech w literaturze świeckiej

7. Terytorium spowiednika

Zazdrość

Rozpusta

Lichwa i chciwość

Lenistwo

Ikonografia grzechu

8. Grzech pierworodny

Grzech pierworodny w centrum kultury

Pochodzenie zła i ziemski raj

Autorytet świętego Augustyna przeciwko osłabieniu poczucia winy Grzech pierworodny a poczucie dzieciństwa

Sanktuaria odroczenia: „Niepotrzebna miękkość serca”?

9. Rzesza potępiona i system grzechu

„Wielu powołanych, lecz mało wybranych”

Zbrodniczy człowiek i groźny Bóg

Zbiorowa nerwica na tle poczucia winy

10. Niepokój sumienia

Doloryzm

Choroba skrupułu

Trudno jest umrzeć

 

Część trzecia

Duszpasterstwo strachu

 

Na terytorium katolickim

11. Szerzenie określonego modelu duszpasterstwa

Od przekonania do taktyki

Dokumenty

12. „Zastanówcie się dobrze”

„Przygotowania do śmierci”

Kazania i pieśni

13. Męki w życiu pozagrobowym

Piekło

Czyściec, piekło tymczasowe

Ku infernalizacji

Tymczasowe piekło w XVII i XVIII wieku

14. Bóg „o wzroku rysia”

Sąd czy zemsta

Granice Boskiej dobroci

15. Grzech i grzechy

Grzech śmiertelny i grzech powszedni

Klasyfikacja grzechów

„Chciwość”

Małżeństwo, stan „niebezpieczny”

Nieczystość

16. Model ascetyczny

„Nic bardziej nie podoba się Bogu niż chudość ciała”

Odrzucenie rozrywek

17. Trudność związana z obowiązkowym wyznaniem grzechów

Spowiedzi świętokradcze

Spowiedzi świętokradcze i komunie przyjmowane w stanie niegodnym

18. Duszpasterstwo katolickie: próba ujęcia ilościowego

 

Na terytorium protestanckim

19. „Wieczności, jesteś słowem, które jak grom razi”

Czy winno się straszyć?

Teologia i pedagogika

20. Wspólne punkty duszpasterstwa protestanckiego i katolickiego

Nacisk położony na śmierć

Inne cele ostateczne i contemptus mundi

21. Eschatologia a predestynacja

Bliski termin zdania rachunków

Niewolna wola i wybranie

Lęk przed odrzuceniem

Zakończenie

Góra